شنبه 29 مهر 1396
مطالب فنی
  • از اصلی ترین ارکان حفظ هویت یک ملت، زنده نگاه­ داشتن گذشته و بافت سازه‌های آن کشور است؛ از این رو ملتی می‌تواند تمدن و فرهنگ خود را به جهانیان معرفی کند که ابتدا خود در حفظ و بسط دادن آن کوشا باشد.

    به عبارتی دیگر همواره از شقوق مطرح و مهم در میان مردم هر سرزمینی، مکان زیست و روح حاکم بر سبک زندگی گذشتگان در هر شهر و دیاری می­ باشد.

    به این جهت حفظ سبک قدیمی و سنتی حاکم بر هر شهر، میراثی گران­بها از گذشتگان محسوب شده و اولویت­ بسیاری از کشور­های مدرن می‌باشد که با احیا  آن سعی در حفظ غنای فرهنگی خود دارند.

    تهران، پایتخت ام القرای جهان اسلام و از شهر­های کلیدی جهان و همچنین دیگر شهرها و مناطق این سرزمین همگی به نوبه خود دارای عقبه غنی فرهنگی می‌باشند که  ساخت و سازهای گسترده ، روح حاکم بر گذشته این سرزمین را تحت الشعاع خود قرار داده است؛ اما هنوز در این شهر ها مکان های زیادی وجود دارد که اگر چه از دیدگاه ”شورای عالی شهرسازی و معماری” جز بافت های فرسوده شهری محسوب و به زعم این شورا خطرات بسیاری را برای مردم ایجاد کرده است، اما عقبه­ غنی فرهنگی کشور را در خود جای داده است.

    مدیران این شورا و دیگر ارگان­های صاحب نظر، وجود بافت­های فرسوده را سدی در مقابل تحقق روش‌های مدرن مدیریت شهری در شهرسازی دانسته و وجود این بافت­ها را بخشی از دلایل عدم‌ پیشرفت در توسعه شهری معرفی می‌کنند.

    از سوی دیگر، مناطق فرسوده شهری به دلیل داشتن هزینه های به مراتب کمتر به محلی برای اسکان مهاجران و اقشار کم درآمد شهری تبدیل شده و همین امر مشکلات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی گسترده­ای را به وجود آورده است، که در صورت عدم رسیدگی به آن در آینده مشکلات زیادی گریبان گیر شهرها خواهد شد.

    اکنون این مناطق که در گذشه نه چندان دور تابلوی هویت و اصالت یک شهر را نشان می‌داد به مکان های نا امنی برای جان انسان‌ها تبدیل شده است، از طرفی دیگر روند پر شتاب و رو به رشد جمعیت شهرنشین بر شهرسازی غلبه پیدا کرده و خود موجب ایجاد دامن زدن به بافت فرسوده و ایجاد طبقه فقیر نشین شده است.

     

    بافت های فرسوده و محلات فقیر نشین

    طبق برآورد های صورت گرفته، در سراسر کشور نزدیک به ۶۵۰ هزار هکتار بافت فرسوده وجود دارد که از این میزان در شهری مانند تهران، طبق آمار های ارائه شده توسط شورای عالی شهرسازی و معماری با احتساب تمام مناطق  رقمی نزدیک به ۴۰۰۰هکتار بافت فرسوده وجود دارد که میزان قابل توجهی از آن در جنوب شهر واقع شده است.

    در این مناطق دلایلی مانند وضعیت ضیق اقتصادی خانوار و میزان مقاومت پایین این بناها به‌دلیل فرسودگی و در کمین بودن خطراتی نظیر زلزله و ایجاد مشکل برای عملیات امداد و نجات به دلیل وجود تراکم زیاد ساختمانی و معابر تنگ و باریک موجب شده است که وزارت کشور و سازمان­های مربوطه و شهرداری‌های شهرهای مختلف به این بهانه دست به تخریب کامل آن ها و نوسازی بافت­های فرسوده بزنند، حال آنکه با توجه به قدمت نزدیک به یکصد ساله این بنا­ها می‌توان با احیاسازی و نه تخریب آنان، بخشی از فضا و جو حاکم بر گذشته کشور را حفظ کرد و آن را به عنوان معرفی برای هویت ملی و میراثی ارزشمند برای آیندگان قرار داد.

    اما تخریب­ ها و نوسازی­ های ذکر شده محدود به بافت­های به اصطلاح فرسوده که شاید در تعاریف حاکم بر ضوابط و مقررات میراث فرهنگی در قالب بافت تاریخی نگنجد، نشده و مبتنی بر همان تعاریف چند سال گذشته در شهر تهران و دیگر شهرهای کشور، بافت­های تاریخی نیز مورد تخریب گسترده قرار گرفته است؛ هر چند به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اساساً تفکیکی بین بافت فرسوده و بافت تاریخی وجود ندارد و تمامی مکان­های به جا مانده از گذشته بخشی از هویت فرهنگ کشور می‌باشد و تخریب آنان به معنای نابودی آثار به جامانده از گذشتگان است.

    در این باره رئیس انجمن مفاخر معماری ایران درباره عدم وجود تعریف مشخص درباره بافت های فرسوده یا تاریخی این گونه می‌گوید: «یکی از مشکلاتمان این است که تعریف بافت فرسوده از بافت تاریخی هنوز مشخص نیست. بافت های تاریخی برای حفظ شدن نیاز به سرمایه گذاری هایی دارد که این تعدد تعاریف ممکن است منجر به هزینه کرد در حوزه‌هایی شود که اصلا بافت تاریخی نیست. از سوی دیگر ممکن است بسیاری از مجموعه های تاریخی که در مسیر احداث خیابانها وجود دارد از بین برود.»

    همچنین در ۱۰ تیرماه ۱۳۹۱ رییس اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری وقت استان تهران در گفت و گو با روزنامه ایران در خصوص بافت فرسوده و راهکارهای احیاسازی آن می‌گوید: « از دیدگاه ما اصلا چیزی به نام بافت فرسوده وجود ندارد. هرچه هست بافت تاریخی است که به لحاظ تاریخی و ملی شان ارزشمندی دارد حتی اگر معماری خاصی نداشته باشد. ما در خصوص بافت فرسوده و تاریخی تهران با شهرداری نیز مذاکراتی انجام داده ایم. اما متاسفانه طبق یکی از ماده های قانونی که در شهرداری وجود دارد اگر بنای قدیمی که جزو همان بافت فرسوده می شود، به دلیل قدمت زیاد و فرسودگی آسیب رسان تشخیص داده شود، شهرداری آن بنا را تخریب می کند، در حالی که ما همه تلاشمان این است که این قبیل بناها را که به هر حال به نحوی معرف یک اتفاق تاریخی هستند احیا و ترمیم کنیم.»

    اتفاقاتی که در چند سال گذشته به بهانه توسعه و بازسازی و عمران شهری در اقسام نقاط کشور رخ داده است دقیقا در جهت تخریب فرهنگ هویت ایران اسلامی است و صرفا این عمل نوعی تقلید کورکورانه برای نوسازی با الگوگیری و تقلید از سبک کشورهای اروپایی است.

    در چند سال گذشته تا کنون بسیاری از مدیران شهری و کلان شهرهای ایران از جمله مشهد، تهران، اصفهان و تبریز، اهواز، یزد، بوشهر و بسیاری دیگر از شهر­های کشور به جان بافت‌های تاریخی و قدیمی شهرها افتاده‌اند و به دلیل مدرنیزه شدن و بهانه حفظ جان انسان­ها از بلایا، با تخریب این مکان‌ها دست به ساخت مجتمع­ ها، پاساژ و یا دیگر مکان­های پر سود تجاری زده اند و با صدایی رسا از این عمل خود به افتخار یاد می‌کنند.

    به طور مثال در شهر شیراز و در اطراف حرم مطهر حضرت احمد بن موسی شاهچراغ علیه السلام، بافت­های تاریخی و فرسوده گسترده ­ای وجود دارد که عدم رسیدگی به آن ها در طول چند سال گذشته مشکلات گسترده ای برای مردم آن منطقه به وجود آورده بود؛ در این باره می‌توان خانه حسن علی صابر سنگری مربوط به دوره قاجار در شهر شیراز را معرفی کرد که در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ جز آثار ملی ثبت شد؛ خانه صابر از محدود خانه‌های تاریخی بافت شیراز محسوب می‌شود که به دوران قاجار تعلق دارد که از بخش‌های ویژه ای نظیر حوض نقاشی‌شده و سقف چوبی که آن را منسوب به دوره زندیه می‌دانند شکل گرفته است
    .

    عدم رسیدگی به این بافت تاریخی این مکان را تبدیل به مکانی برای خرید و فروش مواد مخدر، ایجاد سرپناه برای اشرار و قمه کشان کرده بود که همین امر بهانه تخریب این مکانی تاریخی را به مخالفان داده بود که سرانجام در اردیبهشت سال ۱۳۹۱ به دلیل پروژه کنارگذر شاه چراغ این مکان تاریخی تخریب شد؛ حال آنکه اگر در سال‌های قبل مدیران مربوطه به احیا این بافت‌های تاریخی و ارزشمند فرهنگی می‌پرداختند، چنین رویدادی اتفاق نمی افتاد.

     این وضعیت در دیگر شهر ها به شکل گسترده‌ای وجود دارد و نشان می دهد که عدم احیا این مکان­ها در نهایت منتج به تخریب کامل آن‌ها می‌شود که متاسفانه در شهر تهران نیز این مسئله از سرعت بیشتری برخوردار است.

    این عدم فهم صحیح فرهنگی در حالی است که در بسیاری از کشورهای اروپایی که خود منشاء مدرنیته بوده و امروز در عرصه پست مدرن و بعضا ترنس مدرن زیست می­ کنند، بسیاری از بافت‌ها فرسوده و تاریخی به صورتی منطقی در کنار مدرنیزاسیون شهری حفظ و ابقا شده است.

    به واقع یکی از اصلی­ترین جاذبه های توریستی در کشور­های مختلف اروپایی بناهای تاریخی و بافت­های احیا شده می باشد. کمتر کشوری در قاره سبز را می‌توان سراغ داشت که به این دست از بافت های خود کم توجهی کند، بلکه با درک صحیح، این آثار تاریخی فرهنگی را به جاذبه های توریستی تبدیل می‌کنند.

    امروزه پر طمطراق ترین جاذبه­ های کشورهای اروپایی مکان­های تاریخی آن‌ها است که در صورت حذف هر یک، عملا جذابیت­ های توریستی این کشورها از بین می‌رود؛ حفظ ساختمان­ ها، موزه‌ها و مکان‌های تاریخی نظیر کلیساهای قدیمی یا دیگر مکان‌های تاریخی که به بخشی از پر طرفدارترین مکان‌های سیاحتی دنیا تبدیل شده اند همگی مورد حمایت مدیران این کشور ها می باشد که می‌توان با استفاده از تجربه آنان به احیای بافت های تاریخی در کشورمان بپردازیم.


    تاريخ انتشار : 1392/09/01 23:06 | دسته بندی : مقالات | بازدید : 1088

    مشاهده نظرات - 0 نظر
    ارسال نظر برای این مطلب
    نام ایمیل
    عنوان نظر
    متن نظر

    کد امنیتی زیر را وارد کنید

    نظرات ارسال شده برای این مطلب
    - ارسال شده توسط ناشناس

  • Scroll To Top